Từ một cộng đoàn nhỏ bé hiện diện giữa lòng Giáo xứ Vĩnh Trị, các chị em Mến Thánh Giá đã âm thầm gieo mầm đức tin, vun đắp tình yêu và bền bỉ dấn thân phục vụ qua bao thăng trầm của lịch sử. Trải qua 100 năm hình thành và phát triển, những dấu chân khiêm nhường ấy đã góp phần viết nên hành trình ân sủng, thấm đượm tinh thần Mến Thánh Giá và lòng trung thành với sứ mạng được trao phó. Trong tâm tình tạ ơn Thiên Chúa và tri ân các bậc tiền nhân, kính mời quý cộng đoàn cùng ngược dòng thời gian, trở về với những dấu mốc lịch sử đáng nhớ, để nhìn lại hành trình một thế kỷ hình thành và phát triển của Cộng đoàn Mến Thánh Giá Vĩnh Trị trong niềm vui mừng Bách chu niên.
I – NGUỒN CỘI VÀ BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ NĂM 1926
Lịch sử Cộng đoàn Mến Thánh Giá Vĩnh Trị vốn được hình thành từ rất lâu đời, gắn liền với vùng đất từng là thủ phủ của Địa phận Tây Đàng Ngoài. Trong những thời kỳ cấm đạo gắt gao dưới thời chúa Trịnh Sâm hay thời vua Minh Mạng, để bảo đảm an toàn và duy trì đời sống tu trì, cơ sở ban đầu của nhà dòng – khi ấy thường được gọi bằng tên gọi thân thương là “Nhà Mụ” – được gây dựng tại giáo họ Kẻ Nguồi (Thôi Ngôi), nằm cách nhà thờ xứ Vĩnh Trị khoảng 1 km về phía Nam. Nơi đây có địa thế thuận lợi, đất đai rộng rãi, nằm giáp ranh dòng sông Cái êm đềm (hay còn gọi là sông Đáy), giúp các nữ tu vừa chu toàn đời sống chiêm niệm, vừa là nơi ẩn trú an toàn cho các đấng bậc thừa sai trong những năm tháng bách hại, gian khó. Lịch sử giáo xứ Vĩnh Trị còn ghi dấu, vào năm 1833, Cha Thánh Giacôbê Đỗ Mai Năm đã rời Vĩnh Trị xuống ở ẩn tại Nhà Dòng Mến Thánh Giá Thôi Ngôi suốt 2 năm. Theo bản thống kê năm 1847 lưu trữ tại Văn khố Hội Thừa sai Paris (nhà MEP), Nhà Mụ Kẻ Vĩnh lúc bấy giờ (1847) đã có 35 chị em, quản lý 40 mẫu ruộng, 2 con trâu và đã rửa tội cho 99 trẻ em ngoại đạo.
Bước ngoặt lịch sử quan trọng đã đến vào thập niên 20 của thế kỷ XX. Sau giai đoạn bách hại, đời sống tôn giáo dần được tự do, nhưng việc chị em từ Thôi Ngôi di chuyển lên nhà thờ xứ Vĩnh Trị tham dự Thánh lễ gặp nhiều khó khăn. Năm 1924, nhà dòng đã xin mua lại khu đất thuộc Trại mồ côi ở phía Tây Bắc nhà thờ xứ. Đến năm 1926, hoàn thành việc xây dựng nhà cửa trên diện tích khoảng 10 mẫu ruộng, vườn, ao… Các chị đã di dời toàn bộ cộng đoàn từ họ lẻ Kẻ Nguồi (Thôi Ngôi) lên trung tâm làng Vĩnh Trị. Cột mốc 1926 ấy đã mở ra một trang sử mới: Chị em Mến Thánh Giá chính thức hòa chung nhịp đập đời sống đức tin với Giáo xứ Vĩnh Trị thân thương.
II – GIAI ĐOẠN BÃO TÁP THỬ THÁCH VÀ SON SẮT MỘT LÒNG MẾN
Hành trình 100 năm tại Vĩnh Trị không chỉ có những niềm vui, mà còn được dệt nên bằng giọt mồ hôi, nước mắt và cả những hy sinh âm thầm của biết bao thế hệ tiền nhân.
Gắn liền với cuộc di dời năm 1926, là sứ mạng chăm sóc người nghèo khổ và trẻ mồ côi. Tiêu biểu như bà Têrêxa Nguyễn Thị Mến, cùng các bà trong “Nhà Mụ”, đã trực tiếp coi giữ Trại mồ côi, tận tụy nuôi dưỡng những mảnh đời tàn tật, bị bỏ rơi, và lo liệu dựng vợ gả chồng cho các em khi trưởng thành. Đặc biệt, trong nạn đói khủng khiếp năm 1945, hàng trăm trẻ nhỏ bị bỏ rơi trước cổng nhà dòng. Chạnh lòng thương cảm, các nữ tu đã đón nhận tất cả. Dù kiệt quệ nguồn lương thực, chị em vẫn chắt chiu từng hạt gạo để duy trì sự sống cho các em. Trong số đó, ước chừng 300 em nhỏ đã không qua khỏi do sức kiệt, các nữ tu đã dành 2 sào ruộng làm nghĩa trang và tự tay lo liệu an táng chu đáo, gói trọn tình mẫu tử linh thiêng.
Đến năm 1956, trong biến cố Cải cách ruộng đất, Chị Trưởng lúc bấy giờ là bà Têrêxa Nguyễn Thị Mến bị quy kết địa chủ và chịu nhiều vu vạ đau đớn, bị bắt bớ, giam cầm nhiều tháng rồi sau đó mới được trả tự do nhưng không được phép ở lại nhà dòng mà buộc phải về gia đình. Vì sự bình an của cộng đoàn, bà đã lặng lẽ vâng lời Bề trên trở về quê nhà ở Kẻ Tiên (nay là giáo xứ Tiên Hào). Tiếp đó, trải qua những thập niên 1970 – 1990, nhà dòng đứng trước những thử thách gay gắt: năm 1972, một nửa ngôi nhà bị mượn làm kho chứa thóc, ruộng đất bị thu hồi gần hết. Có những năm tháng, chị em bị đe dọa, trục xuất khỏi nhà dòng. Để che mắt chính quyền đương thời, ban ngày các chị ở trong nhà dòng với tư cách người giúp việc, ban đêm chính quyền kiểm tra hộ khẩu, các chị phải trốn ra nhà dân ngủ nhờ. Nhưng với tinh thần hy sinh, nhịn nhục và lòng kiên trung sắt đá, các nữ tu vẫn quyết tâm bám trụ để ngôi nhà tu viện không bị xóa sổ. Dù diện tích đất bị thu hẹp chỉ còn 3.842 m², các chị vẫn âm thầm dạy kinh bổn, dâng hoa, đồng hành với ca đoàn và các hội đoàn khắp vùng.
III – GIAI ĐOẠN PHỤC HỒI, TRỔ HOA VÀ SỨ MẠNG HÔM NAY
Qua đêm dài thử thách, bình minh hy vọng đã bừng sáng. Từ sau năm 1990, Cộng đoàn Mến Thánh Giá Vĩnh Trị bước vào thời kỳ phục hồi và phát triển, trở thành vườn ươm đón nhận nhiều ơn gọi trẻ dấn thân.
Về cơ sở vật chất:
– Năm 1998, lớp dạy trẻ mầm non đầu tiên được mở.
– Năm 2001, ngôi nhà cộng đoàn được tôn tạo.
– Đặc biệt từ năm 2014, trước sự thay đổi của tuyến đường giao thông, nhờ sự hỗ trợ của Bề trên Hội dòng, quý Cha xứ và quý ân nhân, chị em đã quy hoạch xây dựng lại tu viện khang trang gồm 3 khu vực chuyên biệt:
+ Năm 2005, xây Nhà thuốc chăm sóc sức khỏe cộng đồng
+ Năm 2016, xây Nhà nguyện và không gian sinh hoạt nội bộ
+ Năm 2021, xây dựng Trường Mầm non Thiên Ân chăm sóc và giáo dục hơn 100 trẻ em.
Về nhân sự và sứ mạng: Hiện nay, cộng đoàn có 11 nữ tu khấn trọn và 1 Đệ tử. Chị em đang tiếp tục dấn thân cộng tác với Cha xứ trong việc dạy giáo lý, phục vụ bàn Thánh, giáo dục mầm non, thăm viếng người già yếu bệnh tật, thực hiện các công tác bác ái xã hội và các hoạt động khác…
Nhìn lại hành trình 100 năm, chúng ta càng nhận ra rằng mỗi chặng đường của Cộng đoàn Mến Thánh Giá Vĩnh Trị đều in đậm dấu ấn tình yêu và sự quan phòng của Thiên Chúa, cùng bao hy sinh, âm thầm dấn thân của các thế hệ chị em qua dòng thời gian. Những hạt giống đức tin được gieo trồng từ thuở ban đầu đã và đang tiếp tục sinh hoa kết trái, trở thành di sản thiêng liêng quý giá cho thế hệ hôm nay và mai sau. Trong tâm tình tạ ơn Thiên Chúa, tri ân các bậc tiền nhân và biết ơn những người đã đồng hành, nâng đỡ cộng đoàn suốt chặng đường đã qua, chị em Mến Thánh Giá Vĩnh Trị nguyện tiếp nối gia sản đức tin ấy, trung thành với linh đạo Mến Thánh Giá, nhiệt thành sống sứ mạng và quảng đại phục vụ, để hành trình ân sủng của 100 năm qua tiếp tục được viết nên bằng đời sống yêu thương, hiệp nhất và chứng tá Tin Mừng.
Cộng đoàn Mến Thánh Giá Vĩnh Trị
