Trong đời sống đức tin Công giáo, hoán cải không chỉ là một khoảnh khắc quá khứ, mà là một tiến trình sống động, diễn ra trong từng con tim biết lắng nghe tiếng Chúa. Biến cố Thánh Phao-lô trở lại trên đường Đa-mát là một trong những mẫu gương mạnh mẽ nhất về quyền năng biến đổi của ân sủng Thiên Chúa. Chính vì chiều sâu thiêng liêng ấy, biến cố này đã được nhiều nghệ sĩ lớn diễn tả bằng hội họa, như một hình thức rao giảng Tin Mừng bằng hình ảnh.
Bức tranh The Conversion of Saint Paul của Parmigianino không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật thời Phục Hưng muộn, mà còn là một bài suy niệm bằng màu sắc, ánh sáng và chuyển động, mời gọi người xem bước vào mầu nhiệm hoán cải.
Tác phẩm dựa trên trình thuật Công vụ Tông đồ chương 9, khi Saul – một người nhiệt thành bảo vệ Lề Luật nhưng lại bách hại Hội Thánh – bất ngờ bị ánh sáng từ trời chiếu xuống và nghe tiếng Chúa Giêsu gọi đích danh tên mình. Đây không phải là sự trừng phạt, nhưng là một cuộc gặp gỡ cá vị, nơi Thiên Chúa bước vào đời sống con người với quyền năng và lòng xót thương.
Theo nhãn quan Công giáo, hoán cải của Phao-lô cho thấy: Ơn gọi luôn là sáng kiến của Thiên Chúa, ân sủng có thể đảo lộn mọi dự tính nhân loại, và không ai quá xa để Thiên Chúa không thể chạm tới.
Parmigianino chọn diễn tả khoảnh khắc đỉnh điểm của biến cố này: giây phút Saul bị quật ngã, khi mọi sự chắc chắn nơi con người ông sụp đổ hoàn toàn.
Ngay từ cái nhìn đầu tiên, người xem bị cuốn vào chuyển động dữ dội của bức tranh. Con ngựa trắng chồm cao, chiếm gần như toàn bộ không gian, tạo cảm giác mất thăng bằng và bất ổn. Đây không phải là một con ngựa bình thản, mà là một sinh vật đang hoảng loạn trước điều gì đó vượt quá tầm hiểu biết tự nhiên.
Trong khi đó, Phao-lô ngã xuống đất, thân mình xoay nghiêng, tay giơ lên trong tư thế vừa chống đỡ vừa mở ra. Sự tương phản này không phải ngẫu nhiên:
– Ngựa tượng trưng cho sức mạnh, quyền lực, ý chí và con đường trần thế
– Phao-lô dưới đất tượng trưng cho thân phận mong manh của con người khi đối diện với Thiên Chúa
Bố cục ấy diễn tả một chân lý căn bản của đức tin Công giáo: ân sủng không nâng con người lên bằng sức riêng của họ, mà trước hết làm họ ngã xuống trong khiêm nhường.
Ánh sáng trong bức tranh là yếu tố then chốt, mang chiều sâu thần học rõ nét. Parmigianino không vẽ Chúa Giêsu hiện hình cụ thể, mà để ánh sáng từ trời trở thành dấu chỉ cho sự hiện diện của Người. Đây là lựa chọn rất phù hợp với truyền thống Công giáo, vốn hiểu rằng Thiên Chúa thường tỏ mình cách kín đáo nhưng đầy quyền năng.
Ánh sáng ấy:
– Không dịu dàng, mà mạnh mẽ và bất ngờ
– Không chỉ chiếu vào cảnh vật, mà đánh thẳng vào con người Phao-lô
– Không phá hủy, nhưng làm lộ ra sự thật về con người ông
Trong ánh sáng đó, Phao-lô không còn là kẻ nắm quyền xét xử, mà trở thành người được xét hỏi, được gọi tên, được mời bước sang một con đường hoàn toàn mới.
Với những biểu tượng của sự từ bỏ và tái sinh:
Thanh kiếm – biểu tượng của bạo lực, quyền lực và nhiệt thành sai hướng – đã rơi khỏi tay Phao-lô. Đây là một chi tiết nhỏ nhưng mang ý nghĩa quyết định: Không thể bước theo Chúa Kitô mà vẫn giữ trong tay vũ khí của con người cũ ; Theo linh đạo Công giáo, hoán cải đích thực luôn đi kèm với từ bỏ, không chỉ từ bỏ hành vi xấu, mà còn từ bỏ cách nghĩ, cách nhìn và cách hành động cũ.
Tư thế Phao-lô – Tay Phao-lô giơ lên không chỉ để che ánh sáng, mà còn giống như cử chỉ đầu hàng và phó thác. Đây là tư thế của một con người nhận ra mình không còn làm chủ cuộc đời mình nữa, mà sẵn sàng để Thiên Chúa dẫn dắt.
Phong cách Mannerism với các hình thể kéo dài, chuyển động uốn lượn và cảm xúc căng thẳng giúp Parmigianino diễn tả không chỉ một biến cố bên ngoài, mà là cơn địa chấn nội tâm. Thế giới trong tranh không còn cân đối, ổn định như nghệ thuật Phục Hưng cổ điển, bởi chính đời sống Phao-lô cũng đang bị xé toạc để được tái tạo.
Điều này phản ánh một sự thật thiêng liêng: Hoán cải không bao giờ là một quá trình êm ái, mà là một cuộc “chết đi” để được sinh lại trong Chúa Kitô.
Qua tác phẩm này, Giáo Hội như muốn nhắc nhở mỗi tín hữu rằng:
– Chúa có thể đi vào đời ta bất cứ lúc nào, ngay cả khi ta tưởng mình đang đi đúng
– Hoán cải không phải là thay đổi bề ngoài, mà là để ánh sáng Chúa chạm tới tận gốc rễ con tim
– Mỗi cuộc hoán cải đích thực đều dẫn đến một sứ mạng mới, như Phao-lô đã trở thành Tông đồ của Tin Mừng
Bức tranh vì thế không chỉ kể chuyện quá khứ, mà trở thành tấm gương soi cho hiện tại, mời gọi mỗi người tự hỏi:
“Tôi có sẵn sàng để Chúa làm tôi ‘ngã xuống’ khỏi những chắc chắn của mình không?”
The Conversion of Saint Paul của Parmigianino là một tác phẩm hội họa thánh giàu chiều sâu nghệ thuật và thần học. Qua ánh sáng, chuyển động và biểu tượng, bức tranh giúp người xem chiêm ngắm mầu nhiệm hoán cải như một cuộc gặp gỡ biến đổi giữa Thiên Chúa và con người. Đó là hành trình từ kiêu căng đến khiêm nhường, từ bạo lực đến yêu thương, từ tự cậy vào mình đến hoàn toàn tín thác nơi Thiên Chúa.
